Bel ons:
030-273-4608

Angstcultuur

Angstcultuur

Hoe is het mogelijk, wat zijn de effecten en wat is er aan te doen?

 

In een aflevering van Zembla wordt het verhaal gebracht over een angstcultuur op de KNO-afdeling van het UMC Utrecht. Er komen artsen, verplegers en patiënten van de afdeling aan het woord. Er heerst een schrikbewind en de raad van bestuur weet dat, zo blijkt achteraf. Na een aanvankelijke ontkenning zegt deze dat Zembla “ons met de neus op de feiten heeft gedrukt”. Hoe is dit toch mogelijk in een omgeving waar hoogopgeleide professionals samenwerken? En wat zijn de effecten?

Druk van bovenaf

In de aflevering komt bijvoorbeeld aan de orde dat de geneesheer/directeur van de KNO-afdeling onder druk wordt gezet om tegen een zo laag mogelijke prijs zo veel mogelijk operaties uit te voeren. Dat heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat één anesthesist bij twee operaties gelijktijdig de narcose moet begeleiden. Bij een reguliere, niet risicovolle operatie kan dat. Maar door de druk van bovenaf zijn de specialisten genoodzaakt om, ook als zij het daar niet mee eens zijn, toch twee operaties onder één anesthesist uit te voeren. De uitzending laat meer voorbeelden zien van hoe mensen ‘gedwongen’ worden om hun eigen professionele handelen te onderdrukken en het gezag te laten prevaleren. Er is duidelijk sprake van een angstcultuur.

Willoos volgen?

Na het zien van de uitzending was ik met stomheid geslagen. Hoe kunnen academisch opgeleide mensen zo dom zijn te denken dat je zuiniger en beter kunt werken onder druk van prestatienormen? Of dat het bevorderend is voor de resultaten en de samenwerking om dit met een managementstijl gebaseerd op dwang, controle en macht voor elkaar te krijgen? Hoe kan een angstcultuur in zo’n omgeving vat krijgen op de dagelijkse praktijk? Als hoogopgeleiden zo gemakkelijk een dictatoriaal bewind accepteren, hoe is het dan met andere organisaties en bijvoorbeeld met ons land gesteld? Als er in uw organisatie of in ons land een dictator aan de macht wil komen, zullen wij dan ook willoze volgelingen worden?

 

Dan maar vertrekken

Het lijkt gemakkelijk om een kritiekloos schrikbewind in te voeren. In Utrecht leidde het zelfs tot dodelijke gevolgen. Eén bekwame KNO-arts hield het voor gezien toen de raad van bestuur de incidenten die hij aankaartte weigerde te melden bij de inspectie, wat pertinent tegen de wet is. Toen zelfs de inspectie voor de gezondheidszorg niet ontvankelijk bleek voor de door hem gerapporteerde incidenten en de in de documentaire beschreven situatie liet hij de moed zakken en vertrok naar Engeland.

 

Ontkennen en bestendigen

Ondanks dat Zembla het schrikbewind en de kwalijke gevolgen ervan onweerlegbaar vastlegde, vertrok de raad van bestuur geen spier tijdens een confrontatie. Het beleid werd beleid voortgezet, waardoor er in de tussentijd nog een dode viel door medische fouten. Ongelofelijk hoe hardnekkig het bestuur zich bleef vasthouden aan deze uitermate domme managementstijl, ook in de panieksituatie die inmiddels – mede door de uitzending van Zembla – was ontstaan. De raad van bestuur bleef in een interview keihard ontkennen en volharden dat het beleid juist is. Hoe kan dat?

De hardnekkige invloed van angst

Het is ongelofelijk hoe onmondig artsen en verpleging zich hebben moeten en kunnen houden onder dwang van de situatie. Een klokkenluider werd genadeloos afgestraft. Ook in de medische centra van Amsterdam en Nijmegen blijken afdelingen te bestaan met angstculturen en schrikbewinden. En niet alleen in de gezondheidszorg komt dit voor. Ik maakte van dichtbij mee hoe een groot beursgenoteerd ICT-bedrijf jarenlang onder prestatienormen met een schrikbewind heeft geleden. Dit bewind werd uiteindelijk ontmaskerd. De corruptie met de overheid werd beboet en de koers daalde van zo’n 30 naar 1,50 euro. Maar we zijn hardleers. Zo vertelt de geïnterviewde organisatieadviseur van het UMC in de Zembla-uitzending dat zijn aanpak bestaat uit het beïnvloeden van de managementcultuur door de managers meer empathisch te maken (in mijn ogen een zinloze exercitie). Er blijven zich nog steeds nieuwe incidenten voordoen onder de hardnekkige invloed van angst.

 

Angstcultuur op macroniveau

Ook in landen (zoals Rusland, China, Turkije, Noord-Korea en Brazilië) komen angstculturen voor. Neveneffecten van deze angstculturen zijn corruptie, vernietiging van creativiteit en productiemiddelen, maar vooral een ontzaglijk lijden van heel veel mensen onder het schrikbewind. Waarom blijven we toch zo – tegen beter weten in – hardnekkig geloven in daadkrachtige leiding en sterke mannen? Vele managementgoeroes pleiten nog voor managers die de sfeer moeten bepalen, medewerkers moeten motiveren en inspireren en een krachtige leider moeten zijn. In al dit soort gevallen leidt dit tot kwalitatieve en kwantitatieve daling van productie.

 

Invloed op de productie

Mensen onder druk zetten om bepaalde prestaties te leveren, kwalitatief of kwantitatief, heeft gegarandeerd tegenovergestelde effecten. Toch zijn er nog besturen en managers die er anders over denken. Niet alleen in ziekenhuizen, maar ook in andere organisaties zien we deze managementstijl destructieve effecten hebben. Recente voorbeelden zijn te zien bij woningbouwverenigingen, banken, sportfederaties en ga zo maar door.

 

Een alternatief

Het kan anders! Wilt u weten hoe? Bel Axis into Management en laat u informeren over onze common sense aanpak. Een systematische wijze van management die elk bestuur, na zich goed geïnformeerd te hebben, zal kunnen begrijpen en als verstandig beoordelen. Wilt u weten hoe uw organisatie ervoor staat? Laat dan onze managementscan uitvoeren! Voor meer informatie zie www.axisintomanagement.nl

Jan Pompe, Managementfilosoof, IJsselstein, oktober 2016

Vragen? Opmerkingen? Graag naar Jan.pompe@axisinto.nl